خطرات استفاده از زیورآلات در محیط کار

مقدمه: چرا زیورآلات در محیط کار یک تهدید جدی است؟

استفاده از زیورآلات در زندگی روزمره کاملاً عادی و بی‌خطر است. اما همین وسایل کوچک و به ظاهر بی‌اهمیت – مانند انگشتر، گردنبند، دستبند، پابند و ساعت فلزی – در محیط کار صنعتی می‌توانند عامل بروز حادثه‌های بسیار جدی، دردناک و حتی مرگبار باشند.
در بسیاری از صنایع، از تولیدی‌ها و انبارها گرفته تا کارگاه‌های فنی، خطوط مونتاژ و محیط‌های پرخطر، زیورآلات می‌توانند به تجهیزات در حال حرکت گیر کنند، باعث گیر افتادن دست در دستگاه‌ها شوند، اتصال الکتریکی ایجاد کنند یا منجر به قطع عضو گردند.

طبق گزارش‌های معتبر حوزه ایمنی، درصد قابل‌توجهی از حوادث دست و انگشتان ناشی از گیرکردن انگشتر و دستبند در تجهیزات دوار، لبه پالت‌ها و ابزارآلات است. بنابراین، ممنوعیت استفاده از زیورآلات یک مورد سلیقه‌ای یا انضباطی نیست؛ یک الزام قطعی و ضروری برای حفظ سلامت کارگران است.

تعریف زیورآلات در محیط کار؛ فقط انگشتر نیست!

زمانی که درباره ممنوعیت زیورآلات صحبت می‌کنیم، بسیاری تصور می‌کنند فقط منظور انگشتر است. در حالی که زیورآلات شامل موارد زیر هستند:

• انگشتر (حتی انگشتر ساده و حلقه ازدواج)

• گردنبند

• دستبند فلزی، پلاستیکی یا پارچه‌ای

• پابند

• ساعت مچی فلزی

• حلقه‌های مذهبی یا یادگاری

• آویزهای کوچک روی دست

• بدلیجات مختلف

در بسیاری از حوادث صنعتی، حتی یک زنجیر نازک گردنبند یا یک حلقه ساده باعث ایجاد آسیب شدید شده است.

چرا استفاده از زیورآلات خطرناک است؟ (تحلیل فنی و دقیق)

در محیط‌های کاری صنعتی، خطرات ناشی از زیورآلات را می‌توان در چند دسته بررسی کرد:

1. گیرکردن در تجهیزات دوار (Rotating Equipment)

• رولیک‌ها

• تسمه‌های انتقال نیرو

• پرس‌ها

• دستگاه‌های بسته‌بندی

• شفت‌های چرخان

زیورآلات می‌توانند در کسری از ثانیه در چرخش دستگاه گیر کنند و دست یا گردن کارگر را به داخل دستگاه بکِشند.

2. پارگی پوست (Degloving)

یکی از وحشتناک‌ترین آسیب‌های صنعتی کندگی کامل پوست انگشت است.
این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که انگشتر بین دو سطح یا لبه گیر می‌کند و پوست ناگهانی از انگشت جدا می‌شود.
در بسیاری از موارد، امکان بازگردانی کامل انگشت وجود ندارد.

3. افزایش خطر برق‌گرفتگی

فلز رساناست.
بنابراین، ساعت، دستبند یا انگشتر فلزی می‌تواند مسیر عبور جریان الکتریکی باشد.
در محیط‌هایی که با برق کار می‌شود، حتی تماس بسیار کوچک دست با بدنه دستگاه می‌تواند باعث برق‌گرفتگی شدید شود.

4. گیر کردن در لبه پالت‌ها و کارتن‌ها

در انبارها و واحدهای لجستیک، انگشتر و دستبند بارها در لبه پالت یا کارتن گیر کرده و باعث شکستگی یا بریدگی انگشت شده‌اند.

5. ممانعت از پوشیدن تجهیزات ایمنی

زیورآلات ممکن است:

• مانع چسبیدن کامل دستکش شود

• دستکش را پاره کند

• شکل طبیعی دست را تغییر دهد

• باعث گیر کردن دستکش در تجهیزات شود

6. ایجاد خطر آلودگی فیزیکی در صنایع غذایی و دارویی

در صنایع بهداشتی، غذایی و دارویی، افتادن هرگونه زیورآلات در محصول، یک آلودگی فیزیکی (Physical Contamination) محسوب می‌شود و می‌تواند خسارت مالی و اعتباری سنگینی ایجاد کند.

7. خطرات شیمیایی روی زیورآلات

زیورآلات با مواد شیمیایی واکنش می‌دهند:

• برخی فلزات با مواد خورنده آسیب می‌بینند

• ممکن است روی پوست سوختگی ایجاد شود

• شکستن فلزات شکننده باعث پرتاب قطعات به چشم می‌شود

آمار حوادث؛ چرا باید این موضوع را جدی گرفت؟

در گزارش OSHA و NFPA، استفاده از زیورآلات یکی از عوامل شایع در حوادث دست اعلام شده است.
در برخی صنایع، بیش از ۴۵٪ حوادث قطع انگشت به دلیل گیرکردن انگشتر بوده است.
این آمار صرفاً مربوط به صنایع سنگین نیست؛ بلکه در صنایع سبک، بسته‌بندی، انبارداری و تولید مواد غذایی نیز گزارش شده است.

چرا کارگران از زیورآلات استفاده می‌کنند؟ (تحلیل روان‌شناسی شغلی)

• عادت روزمره

• ارزش احساسی و عاطفی (حلقه ازدواج یا یادگاری)

• عدم آگاهی از خطر واقعی

• تصور غلط: «این انگشتر کوچیکه، خطری نداره»

• نبود آموزش درست در بدو ورود

• نبود کنترل و نظارت روزانه از سوی سرپرستان

به همین دلیل، ممنوعیت تنها با بخشنامه حل نمی‌شود؛ باید آموزش، آگاهی و نظارت همزمان انجام شود.

نمونه واقعی حادثه: یک انگشتر ساده و یک فاجعه بزرگ

در یک کارخانه بسته‌بندی، کارگری هنگام بلند کردن کارتن‌ها، انگشترش در لبه پالت چوبی گیر کرد. فشار وزن کارتن‌ها باعث شد انگشت او با شدت کشیده شود و دچار پارگی شدید شود.
کارگر در کمتر از ۲ ثانیه دچار حادثه شد.
نه ماشین روشن بود، نه بخش فنی، نه تجهیزات دوار…
فقط یک حرکت ساده و روزمره کاری تبدیل به حادثه شد.
این مثال به‌خوبی نشان می‌دهد که زیورآلات تنها در کنار دستگاه‌ها خطرناک نیستند؛ حتی هنگام کارهای عادی مانند جابه‌جایی بار هم می‌توانند حادثه‌ساز شوند.

راهکارهای جلوگیری از حوادث ناشی از زیورآلات

1. ممنوعیت کامل استفاده از زیورآلات در بدو ورود به کارگاه

این ممنوعیت باید به صورت سیاست سازمانی ثبت شود.

2. آموزش بدو ورود (Induction)

در روز اول کاری، کارگر باید بداند چرا انگشتر خطرناک است، نه فقط اینکه «ممنوع است».

3. تابلوها و علائم هشدار

نصب علائم در ورودی کارگاه، ورودی تولید، و سالن فنی ضروری است.

4. نظارت روزانه سرپرست و مسئول ایمنی

کنترل سریع و ساده است، اما جلوی حادثه‌های سنگین را می‌گیرد.

5. استفاده از حلقه‌های سیلیکونی ایمن در موارد خاص

این حلقه‌ها طراحی شده‌اند تا در مواقع خطر پاره شوند و آسیب را کاهش دهند.

6. بازرسی PPE و دستکش قبل از شروع کار

برای اطمینان از عدم وجود زیورآلات زیر دستکش.

7. فرهنگ‌سازی مستمر

جلسات روزانه کوتاه (TBM)، نصب پوستر، داستان‌گویی از حوادث واقعی.

قوانین و استانداردها در مورد ممنوعیت زیورآلات

در استانداردها و مقررات ایمنی، موارد مرتبط با ممنوعیت زیورآلات به شکل‌های مختلف آمده است:

• OSHA 1910: جلوگیری از گیرکردن اعضای بدن در تجهیزات دوار

• NFPA 70E: جلوگیری از برق‌گرفتگی ناشی از فلز

• ISO 45001: شناسایی و کنترل ریسک‌ها

• GMP صنایع غذایی: ممنوعیت کامل زیورآلات جهت جلوگیری از آلودگی

در ایران نیز در آیین‌نامه حفاظت در برابر خطرات ماشین‌های دوار و مقررات GMP صنایع غذایی، به ممنوعیت استفاده از زیورآلات اشاره شده است.

فرهنگ‌سازی؛ مهم‌ترین ابزار کنترل حادثه

ممنوعیت زمانی تأثیر دارد که کارگر دلیل آن را بفهمد.
باید برای افراد توضیح داده شود:

• چرا انگشتر خطرناک است؟

• چه حوادثی در گذشته رخ داده است؟

• یک حلقه کوچک چگونه می‌تواند باعث قطع انگشت شود؟

❤️

برای دانلود فایل این TBM عالی از طریق باکس زیر اقدام کنید