کپسول آتش‌نشانی پودر و گاز بر اساس استاندارد NFPA 10 (ویرایش 2022)

استاندارد https://www.nfpa.org/NFPA 10 به عنوان یکی از اصلی‌ترین مراجع بین‌المللی برای انتخاب، نصب، بازرسی، آزمایش، نگهداری و استفاده از خاموش‌کننده‌های دستی شناخته می‌شود. در این مقاله، تمامی جزئیات فنی و اجرایی مربوط به کپسول‌های آتش‌نشانی پودر و گاز بر اساس این استاندارد ارائه شده است.

۱. تعریف کپسول آتش‌نشانی پودر و گاز

کپسول‌های آتش‌نشانی پودر و گاز نوعی خاموش‌کننده قابل حمل هستند که از پودر شیمیایی خشک برای مهار آتش استفاده می‌کنند. این پودر توسط یک گاز فشاردهنده (معمولاً نیتروژن یا دی‌اکسیدکربن) از داخل سیلندر به بیرون رانده می‌شود. این نوع خاموش‌کننده‌ها برای اطفای آتش‌های کلاس A، B و C کاربرد دارند.

۲. اجزای تشکیل‌دهنده کپسول پودر و گاز

۱. بدنه (سیلندر)

• ساخته‌شده از فولاد کربنی مقاوم در برابر فشار بالا
• دارای پوشش اپوکسی یا پلی‌استر مقاوم در برابر خوردگی
• مجهز به دریچه تخلیه فشار ایمنی برای جلوگیری از ترکیدن مخزن

۲. ماده خاموش‌کننده (پودر خشک)

• پودر ABC: حاوی فسفات آمونیوم، مناسب برای آتش‌سوزی‌های کلاس A (مواد جامد)، B (مایعات قابل اشتعال) و C (تجهیزات الکتریکی)
• پودر BC: حاوی بی‌کربنات سدیم یا پتاسیم، مناسب برای آتش‌سوزی‌های کلاس B و C
• پودر D: برای آتش‌سوزی فلزات قابل احتراق (مانند منیزیم و آلومینیوم)

۳. گاز فشاردهنده

• نیتروژن (N₂): رایج‌ترین گاز فشاردهنده
• دی‌اکسیدکربن (CO₂): در برخی مدل‌ها به‌عنوان گاز فشاردهنده داخلی استفاده می‌شود

۴. دریچه و سیستم فعال‌سازی

• اهرم فشاری که با فشار دادن آن پودر به بیرون پرتاب می‌شود
• مکانیزم ضامن ایمنی برای جلوگیری از تخلیه ناخواسته
• سوپاپ یک‌طرفه برای شارژ مجدد

۵. شلنگ و نازل تخلیه

• برخی مدل‌ها دارای شلنگ انعطاف‌پذیر برای توزیع بهتر پودر
• نازل مخروطی برای پوشش گسترده‌تر و یکنواخت پودر

۳. نحوه عملکرد کپسول‌های پودر و گاز

✅ برای استفاده از کپسول، از روش استاندارد PASS پیروی کنید:

1. PULL → ضامن را بکشید.
2. AIM → نازل را به سمت پایه آتش نشانه بگیرید.
3. SQUEEZE → اهرم را فشار دهید.
4. SWEEP → نازل را به صورت جارویی حرکت دهید تا تمامی نقاط آتش پوشش داده شود.

⛔ نکته:

• پودر پس از تخلیه، یک لایه عایق حرارتی روی مواد سوختنی ایجاد می‌کند.
• عملکرد آن به قطع زنجیره واکنش‌های شیمیایی آتش بستگی دارد.

۴. دسته‌بندی کپسول‌های پودر و گاز بر اساس نوع آتش‌سوزی

۵. الزامات بازرسی، نگهداری و تست طبق NFPA 10

طبق استاندارد NFPA 10، خاموش‌کننده‌های پودر و گاز باید به‌طور منظم بازرسی و سرویس شوند.

✅ ۵.۱. بررسی روزانه و ماهانه

• بررسی محل نصب (دسترسی آسان، عدم وجود مانع)
• چک کردن گیج فشار (در محدوده سبز باشد)
• اطمینان از سالم بودن پلمب ایمنی
• بررسی نبود زنگ‌زدگی، نشتی، ضربه یا خرابی بدنه

✅ ۵.۲. تست و شارژ مجدد

۶. الزامات نصب کپسول‌های پودر و گاز طبق NFPA 10

📍 ارتفاع و محل نصب:

• حداکثر ارتفاع نصب: 1.5 متر از سطح زمین
• حداقل فاصله از کف: 10 سانتی‌متر
• دسترسی آسان و قابل دید در مسیرهای خروج اضطراری

📏 حداقل تعداد کپسول‌ها بر اساس متراژ:

۷. الزامات برچسب‌گذاری و نشانه‌گذاری طبق NFPA 10

🔹 کپسول باید دارای برچسب خوانا شامل اطلاعات زیر باشد:

• نوع ماده خاموش‌کننده (ABC یا BC)
• محدوده فشار مناسب
• دستورالعمل استفاده (روش PASS)
• تاریخ آخرین بازرسی و سرویس

🚨 نشانه‌گذاری محیطی:

• باید تابلوهای راهنما برای مشخص کردن محل کپسول‌ها نصب شود.
• نباید در پشت موانع یا داخل کابینت‌های قفل‌شده بدون دسترسی قرار گیرد.

۸. محدودیت‌های استفاده و ایمنی

⚠ مواردی که نباید از کپسول پودر و گاز استفاده شود:

• در محیط‌های بسته (به دلیل کاهش دید و ایجاد گرد و غبار زیاد)
• برای خاموش کردن آتش‌سوزی فلزات خاص بدون پودر D
• برای آتش‌سوزی‌های تجهیزات الکترونیکی حساس (پودر ممکن است به مدارهای الکترونیکی آسیب بزند)

۹. مزایا و معایب کپسول‌های پودر و گاز

✅ مزایا:

• مؤثر برای طیف گسترده‌ای از آتش‌سوزی‌ها (A، B، C)
• قابلیت استفاده در محیط‌های صنعتی، تجاری و خانگی
• سرعت عملکرد بالا و پوشش گسترده

❌ معایب:

• پس از استفاده، اثر کثیفی زیادی ایجاد می‌کند
• در فضای بسته ممکن است باعث کاهش دید شود
• نیاز به بازرسی و سرویس منظم دارد

نتیجه‌گیری

کپسول‌های پودر و گاز یکی از پرکاربردترین خاموش‌کننده‌های آتش‌نشانی طبق NFPA 10 هستند. این خاموش‌کننده‌ها به دلیل کارایی بالا، سرعت تخلیه مناسب و هزینه پایین نگهداری، در بسیاری از مکان‌ها استفاده می‌شوند. بازرسی و نگهداری منظم بر اساس استاندارد NFPA 10 باعث افزایش کارایی و ایمنی این تجهیزات در مواقع اضطراری می‌شود.